Türkçe Kullanın, Türkçe Kelime Türetin
16 Haziran 2007
Bu yazıyı ‘Google Oxford Sözlük’ünde‘ yazısının devam şeklinde yazmıştım ama ayrı bir yazı olarak yayınlamanın daha iyi olacağını düşündüm.
İngilizce kelime sayısı çok fazla bir dil ve gerek teknolojinin itici gücü ile gerekse halkın çok yaygın bir şekilde yeni kelimeler kullanması ile daha da zenginleşiyor. Bu işi çok doğal olarak yapıyorlar ve pratik hayatta bir manası var ise onu sözlüklerine katıyorlar… Peki ya biz; Türkçemiz… Yabancı kelimeleri dilimize sorgusuz sualsiz almayalım ama yeni kavram ve terimlere de biraz zor kelime türetiyoruz… Artık yabancı bile olsa genel kabul görmüş kelimeler üzerinde bizimkiler de - dbd TDK - çalışma yapmalılar, mesela ‘blog‘ kelimesinden başlayabilirler, ya ‘web‘ ne olacak? Hepimiz kullanıyoruz ‘web’ hadi kullanalım da ya içindeki ‘w‘ harfi ne olacak ki Türkçemiz’in alfabesinde yok. ‘web‘ yerine ‘ağ‘ diyorlar ve esasen ‘web’ zaten örümcek ağı demek ama Allah aşkına kim ‘web sitesi‘ yerine ‘ağ sitesi‘ diyor? Dersem anlar mısınız? Yoksa ‘web’ yerine en azından sadece telaffuzunu almak için ‘veb‘ mi yazsak…! İngilizce için böyle yapıyorlar; mesela:
Biz de çok güzel kelimeler türetmişiz - her ne kadar bunları sözlüklerimize uygunca koyamasak da - ; işte bazıları:
- bilgisayar - computer
- arama motoru - search engine
- besleme - feeed
- masaüstü - desktop
- görev çubuğu - taskbar
- düğme / tuş - buton
- yazıcı - printer
- fare - mouse
- hafıza / bellek - memory
- tıklamak - to click
- sabit disk - hard disk
- kopyala / yapıştır - copy / paste
- sürükle ve bırak - drag and drop
- eklenti - plugin / addon
- tema - theme
- şablon - templete
- imlemek - to bookmark
- e-posta / e-mektup - e-mail
- çıktı - printout / output
- cep telefonu - cell phone
Ama bu kelimeler aynen kabul görmüş gibi:
- internet
- elektronik
- elektrik
- doküman
- televizyon
- teknoloji
- faks
- telefon
- radyo
- web
- blog
Bir de ‘çevrimiçi‘ kelimesi var; ‘online‘ manasında kullanılıyor… Ben de kullanıyorum ama pek kanım ısınmadı…
Türkçe üzerine diğer insanlarla görüşmek istiorsanız TDK yeni bir hizmet başlatmış: Türkçe Tartışma Topluluğu. Bakın bazı tartışma başlıkları:
- Şarz mı Şarj mı Ya Da Egzos mu Egzoz mu?
- Cümle yerine söz
- piksel yerine gözek
- Alfabemizdeki Harfler
- Bilgisayarda anlık mesajlaşmada kullanılan yazı dili
- Türkçe Tabela, Reklam, İlan, Pano…
- Toplumumuzda “X” Sevgisi ve “Fax”
- Türkçe Olimpiyatı…
Türkçe kullanın, mümkünse kelime türetin… Eğer bir kelime kullanırken içinize sinerse o kelime Türkçe olmuştur ama hiç bir yabancı dil bilmeyen birisi de ne dediğinizi anlamalı… Dilinizi yabancı dilden kelimelerle doldurarak konuşmayı bırakın, komik olmayın…
20 Temmuz 2007 11:48
Türkçe sözcük üretmek elbette dilimize zenginlik kazandıracak, her geçen gün biraz daha kaybettiğimiz kimliğimizi tazelemeye yardımcı olacaktır. Ancak şurası da var ki artık kalıp olarak yerleşmiş sözcükleri komik Türkçe sözcükler ile değiştirmek yersiz olur. Çünkü internet teknolojisini ilk olarak kullanan batıydı ve bu teknoloji bize de yerleşmeye başladığında, olduğu gibi kabul edildi. Nitekim bir Fransız da “ağ”a “web” diyordurdur.
Asıl sorun bence insanların daha haşir neşir olduğu sokakta. Bu memlekette işletmesinin adını Türkçe bir sözcük ile değiştirdi diye işletmeciye ödül veren ticaret odaları var. Konu kesinlikle serbestlikten çıkarılıp kanunlaştırılmalı ve bir müeyyideye bağlanmalı.
20 Temmuz 2007 17:24
Emre,
“Ancak şurası da var ki artık kalıp olarak yerleşmiş sözcükleri komik Türkçe sözcükler ile değiştirmek yersiz olur.”
dediklerine yüzde yüz katılıyorum.
“Konu kesinlikle serbestlikten çıkarılıp kanunlaştırılmalı ve bir müeyyideye bağlanmalı.”
Bu konu enine boyun iyice düşünülmeli bence…
20 Temmuz 2007 23:32
Ne müeyyidesi yapmayın abartmayın.. Dilimize kilit vurup mu gezelim yani?
İşini yapması gereken kurumlar yapmıyor, sonra biz hep birlikte bir uzlaşma arıyoruz kelimeler için.
Devlet ve toplumun el ele olması lazım bu konuda. Aksi takdirde tavuktan fırlangaç, osuruktan teyyare gibi kelimelere mahkum kalırız ne yazık ki.
21 Temmuz 2007 0:12
ras0ir,
Şimdi ben de Nasrettin Hoca gibi diyeceğim: “Sen de haklısın“…
Bu ‘müeyyide’ konusu enine boyuna düşünülmeli derken, bu konuda bir yasak vs getirirken herşeyi düşünmek lazım manasını kastetmiştim. İnsanların tabii ki diline kilit vurulmaz, vuramayız… Belki bir iş yeri açarken insanların Türkçe isim kullanması konusunda bir düzenleme yapılabilir. Tabii o zaman da hangi kelime Türkçe, hangisi değil tartışması başlayacak. Hem sonra böyle bir düzenleme getirilirse mynet, superonline, vs ne olacak? Ama şöyle bir durum da var biz de herşeyi abartıyoruz, mahallenin bakkalı, kasabı, berberi herkes kendine bir ecnebi ismi buluveriyor… Showroom, shop vs…
Velhasıl görünen o ki bu konu çok karışık. Türkçe kullanımı konusunda bilinçlendirme ve eğitime önem verilebilir ama kullanmaya gelince insanları bu konuda kanunla, şunla bunla şekillendirmek gerçekten güç ve anlamsız…
10 Eyll 2007 14:58
Neden eş anlamlı kelimeler yok? Bu bilgisayarı kırıcam a! Neden yok?
16 Ekim 2007 19:38
Bence herkes Türkçe kelimeler kullanmalı…
26 Mayιs 2008 13:22
www.umutisigicom.tr.gg güzel türkçemiz varken başka dillere hiç gerek yok bence